Tohumdan Bitki Yetiştirmek

Bir paket tohum çoğu zaman bir fideden ucuzdur, ama karşılığında sizden biraz sabır ister. Yeni başlayanların en sık sorduğu şey de bu: "Tohumla uğraşmaya değer mi, yoksa hazır fide alsam daha mı iyi?" Cevap, ne yetiştirmek istediğinize bağlı. Domates, biber, fesleğen gibi bitkilerde fide almak pratiktir; ama roka, maydanoz, tere, havuç, fasulye gibi bitkiler doğrudan tohumdan çok daha iyi sonuç verir. Üstelik tohum ekme çimlenme sürecini bir kez anladığınızda, marketten satın alamayacağınız çeşitleri de yetiştirebilir hâle gelirsiniz.

Tohumu ekmeden önce ne yapmalıyım?

Tohum ne kadar taze olmalı? Paketin üzerindeki üretim ve son kullanma bilgisine bakın. Tohumlar canlıdır ve yaşlandıkça çimlenme oranları düşer. Marul, soğan, maydanoz gibi tohumlar hızlı yaşlanır; fasulye, kabak, domates tohumları ise doğru koşullarda birkaç yıl dayanabilir. Elinizde eski bir paket varsa, hepsini birden ekmek yerine küçük bir grupla test edin.

Çimlenme testi nasıl yapılır? Islak bir kâğıt havluya 10 tohum dizin, havluyu katlayıp kilitli poşete koyun ve ılık bir yere bırakın. Birkaç gün içinde kaç tanesinin kök verdiğine bakın. 7 tanesi çimlendiyse tohumunuz iyi durumda; 3 tanesi çimlendiyse ekim yaparken tohum sayısını iki katına çıkarın.

Tohumu suda bekletmek şart mı? Şart değil, ama kabuğu kalın olanlarda işe yarar. Bezelye, fasulye, nohut, ıspanak tohumlarını ekimden önce 4-8 saat oda sıcaklığında suda bekletmek çimlenmeyi hızlandırır. Küçük tohumlar (marul, fesleğen, roka) suda bekletilmez; birbirine yapışır ve ekmesi zorlaşır.

• Kalın kabuklu tohumlar: birkaç saat ılık suda ıslatın
• Toz kadar küçük tohumlar: kuru ekin, üzerini örtmeyin
• Domates, biber, patlıcan: doğrudan saksıya değil, önce fide kabına
• Havuç, turp, fasulye: kök yapısı bozulmasın diye kalıcı yerine ekin

Doğru ekim zamanı nasıl belirlenir?

Takvime mi bakacağım, havaya mı? İkisine de. Tohum paketlerinde genellikle "son donlardan 6-8 hafta önce ekin" gibi bir ifade bulunur. Bu, evde ekip sonra dışarıya taşımayı planlıyorsanız geçerlidir. Balkonda ya da bahçede yetiştirecekseniz, gece sıcaklıklarının 10 derecenin altına düşmediği dönemi bekleyin.

Kapalı alanda yetiştireceksem zaman önemli mi? Daha az önemli, ama ışık konusu devreye girer. Pencere kenarında ya da mutfak tezgahında yeşillik yetiştirmeyi düşünüyorsanız kış aylarında da ekim yapabilirsiniz; yeter ki günde 6 saat civarı ışık bulabilsin. Işık yetersizse fideler uzayıp incelir, sapları zayıf kalır. Böyle durumlarda basit bir bitki lambası işi kurtarır.

Hangi bitki ne kadar sürede çimlenir?

Maydanoz veya biber ektiyseniz ve bir hafta sonra hiçbir şey görünmüyorsa panik yapmayın; bu bitkiler yavaştır. Toprağı kurutmadan beklemeye devam edin.

Çimlenme ortamı nasıl hazırlanır?

Bahçe toprağı kullanabilir miyim? Kullanmamak daha iyi. Bahçe toprağı ağırdır, sulanınca sıkışır ve içinde küçük fideleri hasta edebilecek mantar sporları taşır. Tohum için hafif, gözenekli bir karışım gerekir: torf ya da hindistan cevizi lifi ağırlıklı, içine bir miktar perlit eklenmiş bir harç idealdir. Toprak konusuna ayrı ayrı bakmak isterseniz, harç hazırlama ve toprak seçimi anlatan sayfa işinizi kolaylaştırır.

Tohumu ne kadar derine ekeceğim? Genel kural: tohumun kendi kalınlığının 2-3 katı derinliğe. Yani domates tohumu için yarım santim yeter, fasulye için 2-3 santim gerekir. Marul ve fesleğen gibi ışıkta çimlenen tohumlar ise toprağın yüzeyine serpilir, üzerine sadece incecik bir tabaka elenir.

Nemi nasıl dengede tutarım? Çimlenmenin en kritik noktası budur. Toprak sürekli nemli olmalı, ama çamur gibi değil. Sulama kabıyla değil, püskürtmeli bir şişeyle nemlendirin; aksi halde tohumlar yerinden oynar. Kabın üzerine streç film ya da şeffaf bir kapak koymak nemi tutar. Tohumlar toprak yüzeyini kırdığı anda bu kapağı kaldırın, yoksa küf başlar.

• Kabın altında mutlaka delik olsun
• Yumurta kartonu, yoğurt kabı, bardak — hepsi olur
• Ektiğiniz her kaba isim ve tarih yazın
• İlk çimlenmeye kadar gübre vermeyin, tohum kendi besinini taşır

Fide çıktı, şimdi ne olacak?

İlk çıkan yapraklar neden farklı görünüyor? Onlar çenek yaprakları; tohumun içindeki besin deposu. Asıl yapraklar bunlardan sonra gelir ve bitkinin gerçek şeklini taşır. İkinci çift yaprak göründüğünde bitki artık topraktan beslenmeye başlar; o noktadan sonra çok seyreltilmiş bir sıvı besin verebilirsiniz. Evde yapılabilecek doğal besin tarifleri bu aşamada işe yarar.

Fideler birbirine çok yakın çıktı, ne yapmalıyım? Seyreltmeniz ger